Birliğimiz Kanatlı Çalıştaylarında Görüşlerini Bir Bildiri İle Sundu

03 Haziran 2014 tarihinde eklenmiştir.
A- A A+

zirve_logo

Bu bildiri ile başta etlik broiler yetiştiriciliğinin sorunları olmak üzere, etlik broiler alanının tümündeki fırsat ve tehditler gündeme getirilmiştir. Bu sayede pek çok madde fikir birliği ile öncelikli olarak değerlendirilmiştir. Gelecekte etlik broiler için hazırlanacak stratejik eylem planlarına temel teşkil edecek bu çalıştay raporunun hazırlanması sırasında sunduğumuz bildirinin ham hali ekte sunulmuştur.

Etlik Broiler Yetiştiriciliği Mevcut Durumu ve Geleceği

Giriş

Kanatlı yetiştiriciliğinde bölgemiz yetiştirme, tedarik, lojistik ve ürünlerin işlenmesi açısından kuzey Marmara ve güney Marmara bölgelerinde olduğu kadar yüksek bir potansiyele sahiptir. Ancak bu potansiyelin daha da arttırılması,  özellikle broiler yetiştiriciliğindeki kümelenmenin bölgemizde, ağırlıklı olarak Manisa il sınırları içerisinde sağlayacağı fayda ve katkıları, buna karşılık yaşatacağı olumsuzluk ve problemleri çok iyi analiz etmemizde yarar vardır. Rakam ve sayılar üzerinde fazla durmaktan ziyade bu alanda neler yapılabileceği ve bunların gerçekleştirilmesi konusunda odaklanmamız daha faydalı olacaktır. Ancak, çalışma alanımızın bölgesel büyüklüğünü gösterebilmek için firmaların toplamdaki haftalık kesim kapasitelerinin 7 milyon adet civarında olduğu da bilinmelidir. İldeki kapasite ise 2,5 milyon adet civarındadır. İlimizdeki etlik broiler üreticileri yetiştirdikleri canlı hayvanları Manisa, İzmir ve Uşak sınırları içindeki kesimhanelere göndermektedir.

Fırsatlar ve Tehditler

Etlik broiler yetiştiriciliğinde, kuluçka çıkışından tüketiciye kadar uzanan süreçte en uzun üretim zaman dilimi, bunun beraberinde en büyük riskler etlik broiler yetiştiricilerinin üzerindedir. Sahadaki karşılaşılan sorunlar çoğunlukla bu kesim tarafından yaşanmaktadır. Bu alandaki gelecek perspektifinin oluşturulması için beyaz et sektörünün fırsat ve tehditleri tespit etmekte fayda vardır.

 

Tespit edebildiğimiz kadarı ile ilimizin Etlik broiler alanındaki avantaj ve fırsatları,

  1. İlimizin genelinin etlik broiler yetiştiriciliğine coğrafi ve topografik olarak elverişli olması,
  2. İklim ve meteorolojik  (sıcaklık, rutubet, mevsimsel dalgalanmalar, gün içindeki hava farklılıkları ) açısından uygun olması,
  3. Uzun yıllardır 30 yıldan fazla, bu alanda tecrübe kazanılmış olması,
  4. Entegre sistemini yerleştirmiş firmaların kapasite olarak %40 kadarının il sınırları içinde, diğerlerinin ise ilimizdeki etlik broiler yetiştirme tesislere yakın mesafede (İzmir Kemalpaşa ve Uşak Eşme de ) bulunması,
  5. Etlik broiler yetiştirme tesisleri kurulumu için yeterli tecrübeye sahip ekipman üretici ve diğer tedarikçilerin il dahilinde yada yakın yerlerde bulunması
  6. Bu iş alanın bütününde ihtiyaç duyulan tecrübe sahibi beyaz yakalı (yönetici, veteriner ve ziraat mühendislerinin) personelin istihdam kolaylığı,
  7. Veterinerlik ve ilaç tedariki sağlanacak firmaların ve ilaç depolarının bölgede yaygın olması,
  8. Kömür üretim merkezi Soma Ege Linyit İşletmelerinin ilimiz sınırları içinde ve üretim yapılan tesislere çok uzak olmaması,
  9. İzmir gibi metropol bir kentin ilimize yakın olması entegre firmalara kalifiye elemanların bulunabilirliğini kolaylaştırması
  10. Tüketilebilir ürün haline getirilmiş ürünlerin pazarlara yakın olması, turistik kentlere ve nüfus yoğunluğu yüksek olan şehirlere yakın olma,
  11. Lojistik olarak girdi tedarik noktalarına (liman, demiryolu, havayolu ve karayolu) yakın olması,
  12. Yem dağıtımı, civciv sevkiyatı, kesime hazır tavukların sevki konularında kazanılmış tecrübeler,
  13. Gelişmiş kuluçka tesislerinin varlığı,

Bu avantaj ve fırsatlara karşılık, etlik broiler yetiştiriciliğindeki tehditleri ve zayıf yanları aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.

  1. Etlik broiler yetiştirme çiftliklerinin kümelenme şeklinde belirli bölgelerde yoğunlaşması,
  2. Bu yoğunlaşmaya karşılık hijyen konusunda yeterli alt yapının hem teknik olarak, hem de yönetsel olarak uygulamaya geçirilememesi,
  3. Hastalıklar nedeni ile sektörde %5 inde üzerinde yüksek ölüm oranları,
  4. Yüksek ölüm oranlarının neden olduğu verimsiz üretim,
  5. Yüksek girdi talaş, katı yakıt ve elektrik maliyetleri,
  6. Girdilerden ısıtma amaçlı katı yakıt ile aydınlatma, iklimlendirme ve havalandırma amaçlı elektrik enerji bedellerinin maliyetlerin %50 sini oluşturması, enerji piyasalarındaki yükselmeye karşısında zayıf kalınması,
  7. Altlık malzemesi tedarik noktalarına uzak olunması,
  8. Etlik broiler yetiştiricilerinin tarımın diğer alanlarındaki üreticiler gibi doğrudan destek kapsamında olmaması,
  9. Entegre firmaların satışlarındaki dalgalanmalarından etlik broiler yetiştiricilerinin üretimlerinin olumsuz etkilenmesi veya dönem aralarının daralması, yada araların açılması.
  10. Tecrübeli ve tutarlı işçi tedarikinde yaşanan sıkıntılar,
  11. Canlı sarımlarında ve yüklemelerinde tam bir mekanizasyona geçilmemiş olması.
  12. Kanatlı sağlığı ve veterinerliği konusunda yetişmiş serbest çalışan danışmanların olmaması veya var olanlara bu alanda faaliyetlerine izin verilmemesi,
  13. Üniversitelerin ilgili bölümlerinin etlik broiler yetiştiricileri ile işbirliği yetersizdir. (Entegreler ile işbirliğini kastetmiyoruz.)
  14. Hayati önem arz eden su, yem ve hastalıklar konusunda laboratuar hizmetlerinin kısıtlı olması,
  15. Mevcut su kaynaklarında yaşanan biyolojik ve kimyasal kirlilik,
  16. Her dönem sonu açığa çıkan atıkların, gübrelerin değerlendirilme tesislerinin olmaması ve bunun sonucunda atıkların çevreye gelişi güzel atılması,
  17. İlimizde bu üretimin yoğunlaştığı alanların mutlak tarım arazisi ya da buna yakın nitelikte alanlar olması,
  18. Bu alanda hali hazırda yetiştiricilik yapan tecrübeli üreticilerin büyük bölümünün yetersiz kazançtan dolayı oluşan sermaye yetersizlikleri,
  19. TKDK hibelerinin bu alanda kullandırılan bölümünün, hali hazırdaki gerçek üreticiler yerine farklı profildeki –müteahhit, turizmci, kuyumcu v.s. girişimcilere kullandırılması,
  20. Organize olma bilincindeki yetersizlikler, bakanlığın bu konudaki teşviklerinin kanun ve/veya yönetmelik çıkartmaktan öteye geçememesi

Yukarıda listelenmiş fırsatlar ve tehditler bir bütün halinde değerlendirildiği zaman bu alanda tehditlerin ya da zayıf yanların fırsatlardan daha fazla olduğu görülecektir. Bu tehditler bertaraf edilmeden yapılacak projeksiyonlar, ya da faaliyetlerin genişletilmesi verimsiz, ekonomik olmayan üretim anlamına gelmektedir. Öncelikler belirlenmeli ve gerekli yapısal düzenlemeler gerçekleştirilmelidir. Mevcut üretim faaliyetlerinin verimli hale getirilmesi verimli ve rekabetçi bir üretim tarzını geliştirecektir. Ancak bu çalışmalar bölgenin, başta Manisa olmak üzere, İzmir ve Uşak tamamında faaliyet gösteren üreticileri de kapsamalıdır.

Amaç bu alandaki yatırımların tamamının tam kapasite ile en verimli olacak şekilde çalıştırılması bunun sonucu en yüksek katma değerin ilimiz dahilin de bırakılmasıdır.

Öneriler

 Yapılacak çalışmaların bazıları ülke genelinde uygulamaya geçirilecek olsa dahi bu ilimizdeki yetiştiricilere de katkı sağlayacağı için burada öneri haline getirilmiştir. Şunu unutmayalım ki bu alanda faaliyet gösteren tüm işletmeler benzer sorunları az ya da çok yaşamaktadır.

Yapılmasında fayda olduğuna inandıklarımızı,

  • Acil hayata geçirilmesi gerekli olanlar,
  • Kısa vadede alınacak önlemler
  • Orta ve uzun vadede yapılacak çalışmalar,

olarak sıralayabiliriz.

Acil hayata geçirilmesi gerekli olanlar:

  • Yüksek ölüm oranlarının düşürülmesi, burada en büyük görev entegre firmalara düşmektedir. İlimizdekilerde dahil olmak üzere bölgedeki firmalar ortak eylem planını acilen hayata geçirmeleri şarttır. Bu ölümler daha çok canlının son 10 gününde yaşanmaktadır. Ölüm oranlarına ve kapasiteye bağlı olarak istenmeyen ölümlerin yetiştiriciye maliyeti her dönem için 2000 TL den(20000 lik bir kapasite için) başlamaktadır. Bunun ülke ekonomisine yükünün ne olduğu başlı başına bir çalışma gerektirmektedir.
  • Etlik broiler yetiştiriciliği için kapsamlı bir Bio güvenlik çalışması yapılması gereklidir. Bu konuda entegre firmaların çok acilen üreticileri destekleyici tedbirler almaları gereklidir. Mevcut uygulamalar yeterli değildir.
  • Ege Linyit İşletmelerinden sağlanan kömür tahsislerinin gerçek kullanım miktarında verilmesi ve kısıtlamalara gidilmemesi. Geçtiğimiz yıl 80 bin kapasiteye yıllık 240 ton kömür verilirken, bu yıl aynı tesise 140 ton tahsis sağlanmıştır. Bu üretimin devamında sorun oluşturmaktadır.

Kısa vadede alınacak önlemler

  • Birliklerin teşkilatlanması için bakanlığın Ziraat odalarındaki gibi zorunlu üyelik benzeri bir yönetmeliği hayata geçirmesi,
  • TKDK desteklerinin ve hibelerinin ağırlıklı olarak mevcut üretimin rehabilitasyonuna harcanması,
  • Planlı ve programlı yatırımlar için kurum görüşlerine ilaveten üretici birliklerinden olur alınması,
  • Canlı sarımlarında entegre firmaların tam mekanizasyona geçmesi -içeride canlı toplamanın ve yüklemenin makine ile yapılması gereklidir. Not; insan gücü ile sarımda seyreltme ve nihai sarımda %1 e varan ölüme sebep olunmaktadır. Bu ölümlerin bedeli tamamen yetiştiricinin cebinden çıkmaktadır.
  • Etlik broiler yetiştiriciliğinin kırmızı et üreticileri, süt üreticileri gibi doğrudan destekleme kapsamına alınması,

Orta ve uzun vadede yapılacak çalışmalar

  • Etlik broiler yetiştiricilerinin eleman (kalifiyeden vazgeçtik, vasıfsız olanı dahi bulmakta güçlükler yaşanmaktadır) bulmaları için çözüm üretilmelidir.
  • İlimizde hem biyolojik hem de kimyasal analiz yapabilen kapsamlı bir laboratuar kurulması.
  • Çevre ve biyolojik kirliliğe yol açan atıkları değerlendirebilecek tesislerin kurulması için birliklere ve/veya yerel yönetimlere destek sağlanması,
  • Enerji tedariki için güneş panel sistemlerinin kümeslere yüksek hibeler ve/veya uzun vadeli kredilerle kurulabilmesi için gerekli düzenlemelerin yapılması.
  • Dışarıdan veterinerlik hizmeti alınmasının önü açılmalı bu konuda entegre firmaların katı tutumlarından vazgeçmeleri. Danışmanlık hizmeti alınan veteriner hekimin ilgili tesisteki hayvan sağlığı konusunda kurumlara sorumlu olacak şekilde yönetmelikler ile belirlenen bir yapıya gidilmesi.
  • Et ve balık kurumunda, Et ve Süt kurumu şeklinde yapılan değişikliğin hayvancılık sektörünün tümünü kapsayacak şekilde daha ileri düzenlemeler ile özerk bir kurum olarak yeniden yapılandırılmasıHayvancılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu şeklinde yeni bir kurul oluşturulması daha düzenli daha verimli ve daha rekabetçi ve güvenilir bir hayvancılık sektörünün oluşumuna katkı sağlayacaktır. Bu kurulun içinde kırmızı et, beyaz et, süt ve ürünleri, yumurta borsaları oluşturulması mümkün olacaktır.

Sonuç

Etlik broiler yetiştiriciliği, nicelik olarak büyümekle beraber niteliksel ve yapısal olarak sorunların içerisinde boğuşmaktadır. Bu sebeple; öncelikle ilimizde ve beraberinde bölgemiz dahilinde etlik broiler konusunda yapılacak çalışmaların tüm paydaşların-entegre firma, yetiştiriciler, kanatlı birlikleri ve bakanlık birimlerinin iş birliği ve katılımıyla, planlı ve programlı olarak yürütülmesi kaçınılmazdır. Kanatlı üretimi master bir plan ile ele alınmadan, öncelikli olarak acil sorunlar çözülmeden ilimizde yada yakın çevrede yapılacak agresive büyümeler sorunları arttıracak ve kaynak israfına neden olacaktır. Dikkate alınması gereken konulardan bir diğeri ise; tüm kanatlıların bir diğerini dokuncalı hale getirmesi söz konusudur. Damızlıkların, yumurtacı tesislerin ve etlik broiler alanların bir biri etkilemeyecek şekilde düzenlemeye gidilmesi, kaçak (açıkta) yumurta üretici tavuk beslenmesi önlenmelidir.

İlimiz, bu konularda yeterli potansiyel ve fırsatlara sahip olduğu kadar oldukça fazla tehditlere de açıktır.

Etlik broiler yetiştiriciliğinde büyüme ancak,

  • Kontrollü olmalı,
  • Tesis uzaklıkları belli mesafelerde olmalı,
  • Tecrübeli ve mevcut yetiştiriciler ile olmalı,
  • Birliklerinde görüşü alınarak gerçekleştirilmeli,
  • Alt yapı – hastalıklar ve hijyen anlamında tamamlanmalı,

Mevcut koşullarda, mevcut yapı ile büyüme için çok ama çok düşünülmeli. Etlik broiler endüstrisi ilimize daha fazla katma değer kazandırmaya devam edeceğine inancımız tamdır.