Kompanzasyon Aktif/Re-aktif Enerji Dengeleme Üniteleri

Enerji Kullanımı, Teknik Bilgiler kategorilerinde bulunmaktadır.
A- A A+

elektrikKompanzasyon-compensation kelime anlamı itibari ile dengeleme ya da telafi anlamına gelmektedir. Elektrikte ise kullanılan güçlerde kullanım esnasında oluşan veya oluşabilecek farkların veya sapmaların düzeltilmesidir.

Güç kullanımındaki dengesizlik veya sapmalarda, elektrik enerjisi kayıpları oluşmaktadır. Bu ise elektrik sağlayıcısı firma tarafından ceza olarak kullanıcıya ödettirilmektedir. Bu çalışmamızda bunu nasıl oluştuğu, ne şekilde önlem alınacağı anlatılmaktadır. Konu teknik olduğu için zorunlu olarak teknik ifadeler yoğun bir şekilde kullanılmıştır.

Direnç bazlı (rezistif) devrelerde oluşan faz farkı; Kapasitif devrelerde akım, voltajdan fazı ileride olacak şekilde, Endüktif devrelerde ise akım geride olacak şekilde değişir. Faz farkının oluşması, re-aktif güç oluşması demektir. Bir sistemin görünür gücü değişmez, ancak faz farkına bağlı olarak görünür gücün bileşenleri olan aktif ve re-aktif güç değişir. Aktif güç görünür güce eşittir ve bundan maksimum en üst seviyede iş verimi alınır. Elektrik devresinde işi aktif güç yapar, re-aktif güç ise her döngüde şebekeden çekilir ve döngü bitmeden önce tekrardan şebekeye verilir. Saf-yalın rezistif devrede az farkı olmaz ve aktif güç en yüksek değerini alır, re-aktif güç yoktur. Ancak, endüktif ve kapasitif devrelerde faz farkına göre re-aktif güç oluşur. Bu, işe çevrilebilen aktif gücün azalmasına dolayısıyla verimin düşmesine ve kullanılamayan re-aktif bir gücün oluşmasına neden olmaktadır. Aktif gücün maksimum hale getirilip, güç faktörünün düzeltilmesi ve verimin en yüksek düzeye çekilmesine kompanzasyon denir.

Uygulamada fabrikalar, elektrik makineleri, iş makineleri ve motorlar endüktif çalıştıklarından bağlı oldukları şebekeye re-aktif güç verirler. Verilen re-aktif güç aktif gücün buna bağlı olarak verimin düşmesine neden olur. Fabrikaların bolca bulunduğu bir bölge göz önüne alındığında o bölgede bulunan konutlar bu durumdan olumsuz etkilenecektir.

Aynı sistemin önce kompanse edilmemiş hali, sonradan ise kompanse edilmiş hali karşılaştırıldığında çekilen akımın değişmediği, ancak aktif gücün arttığı görülür. Bu durumda verimin artması ve şebekenin re-aktif güçten kötü etkilenmemesi için endüktif sistemin girişine kompanzasyon kondensatörü bağlanır. Devrede üretilen re-aktif güç şebekeye verilmeden kondensatörlerde depolanır. Motorun devreye girmesi esnasında kondensatörlerde depolanmış olan bu re-aktif güç motorlara geri verilir. Dolayısıyla ana şebeke, sistemi saf-yalın rezistif bir devre olarak görür ve şebeke ile tesisteki sistem ile arasında re-aktif güç alışverişi olmaz.

Şebekeden re-aktif güç tüketimine elektrik enerjisi sağlayıcıları tarafından sınırlama getirilmiştir. Aylık %20 ye kadar re-aktif tüketim ücretsiz iken bu sınır aşıldığı zaman tüm re-aktif harcama (%20 nin altı olanda dâhil) ücretlendirilir. Faturalarda cezaya girmekten kastedilen re-aktif güç kullanım sınırının aşılmasıdır. Evlerde kullanılan aletler içinde mekanik balastlı fluoresan lambalar, çamaşır makineleri, buzdolapları ve inverter harici klimalar endüktif devreye sahiptir. Bunlar re-aktif güç çekerler. Eğer kompanse edilmiş iseler bu harcamayı şebekeden kullanmazlar. Ayrıca konutlarda kullanılan sayaçlar kilovat cinsinden yazdıkları için, re-aktif güç kullanımında konutlara herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamaktadır.

Bazı uzmanlara göre yukarıdaki nedenlerden dolayı evlerde herhangi bir cihaz yardımı ile parasal açıdan ilave elektrik tasarrufu sağlamak mümkün değildir.

Günümüz teknolojilerinde güç elektroniği elemanlarının mikroişlemciler ile beraber en uygun ve doğru şekilde kullanımı sayesinde çok daha kabiliyetli kompanzasyon sistemleri gelişmektedir. Doğru değerler üzerinden tasarlanmış, toleransları kararlı bir şekilde sisteme uyarlayan kompanzasyon üniteleri tercih edilmelidir. Aksi takdirde yüksek enerji kullanımı olan tesislerde ağır bedeller ödemek durumunda kalınabilir.

Türkiye de şebeke taşıma kapasitesinin artmasından, elektrik enerjisi üretimindeki bazı girdilerin (doğalgaz gibi) dışa bağımlı olmasından dolayı tüketilen enerjide tasarruf edilmesi ve enerji israfının önlenmesi ülke ekonomisi için vazgeçilmezdir. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu kurul kararı ( Karar no:284/2 Karar Tarihi: 8/1/2004) ile bu uygulama zorunlu hale getirilmiştir.

Bu karara göre, Türkiye de 9KVA ve üzeri proje gücü olan işletmelerin kompanzasyon panosu tesis etme ve işletmede kullanım zorunluluğu vardır. Bahis konusu işletmelerin harcadıkları endüktif enerji aktif enerjinin en fazla %20, kapasitif enerji ise aktif enerjinin  %15 kadarı olabilir. Aksi halde işletme ceza faturası ödemek zorundadır.

Etlik broiler tesisleri de yüksek miktarda re-aktif enerji kullanımına sahiptir. Bazı etlik broiler yetiştirme işletmeleri ilk kurulumda detay gibi görünen bu ünitenin kurulumunu ihmal ettikleri için ciddi cezalar ile karşılaşmaktadırlar. Ayrıca, bu ünitelerin çok iyi tasarlanması-dizayn edilmesi ve imal edilmesi gerekir. Yanlış hesaplamalar ve uygulamalarda yine elektrik faturaları kabarık gelmekte, işletme sahibi cezayı ödemek zorunda kalmaktadır. Kompanzasyon ünitelerindeki malzemeler, özelliklede kondensatörler zamanla devre dışı kalmakta, ya da ömrü tükenmektedir. Bunun için elektrik bakım ve onarım hizmeti aldığınız firmanın bu konulara hakim olması ve zamanında önlemini alması gerekmektedir.

Kompanzasyon üniteleri öncelikle size kazandırmakta, beraberinde ülkemizin enerji verimliliğine katkıda bulunmaktadır. Kesinlikle kurulumu ve bakımı ihmal edilmemesi gereken bir ünitedir.

Adem CİZGİLİ (Doğuş Elektrik)

Otomasyon Panoları –Kompanzasyon Panoları imalat, montaj ve bakım
Kümes ve benzeri tesislerin anahtar teslimi elektrik tesisatları

Altay Mahallesi. Keçeciler Sk. No: 36 Turgutlu – Manisa
Tel: 0 236 3125489 GSM: 0 533 6379314

www.dogusotomasyon.com